Δέχεται κατόπιν ραντεβού

Βιολογική και συναισθηματική πείνα: Πώς μαθαίνω να αναγνωρίζω τις ανάγκες μου;

2020-04-21

Έχεις αναρωτηθεί ποτέ αν πεινάς πραγματικά ή αν αναζητάς στο φαγητό έναν τρόπο να ανακουφιστείς από κάτι που νιώθεις; Μπορεί να έχεις μόλις φάει και, παρ' όλα αυτά, να επιθυμείς έντονα κάτι γλυκό. Ή μπορεί να περνάς μια δύσκολη ημέρα και να διαπιστώνεις ότι το φαγητό γίνεται ένας εύκολος τρόπος να ηρεμήσεις.

Η σχέση μας με το φαγητό δεν καθορίζεται αποκλειστικά από τη σωματική ανάγκη για ενέργεια. Επηρεάζεται επίσης από τα συναισθήματα, τις σκέψεις, τις συνήθειες και τις εμπειρίες μας. Η διάκριση ανάμεσα στη βιολογική και τη συναισθηματική πείνα μπορεί να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε καλύτερα τη συμπεριφορά μας απέναντι στο φαγητό, χωρίς ενοχές και αυστηρή αυτοκριτική.

Τι είναι η βιολογική πείνα;

Η βιολογική πείνα είναι το φυσιολογικό σήμα του οργανισμού ότι χρειάζεται ενέργεια και θρεπτικά συστατικά. Ρυθμίζεται από σύνθετους μηχανισμούς που σχετίζονται με τον εγκέφαλο, το πεπτικό σύστημα και ορμονικά σήματα.

Συχνά εμφανίζεται σταδιακά και μπορεί να συνοδεύεται από ενδείξεις όπως:

  • Αίσθημα κενού ή γουργουρητό στο στομάχι.

  • Μείωση της ενέργειας ή δυσκολία συγκέντρωσης.

  • Αίσθημα αδυναμίας ή ευερεθιστότητα, όταν έχει περάσει αρκετή ώρα χωρίς φαγητό.

  • Ικανοποίηση και αίσθημα πληρότητας μετά από ένα γεύμα.

Όταν πρόκειται για σωματική πείνα, συνήθως υπάρχει μεγαλύτερη ευελιξία ως προς το τι θα επιλέξουμε να φάμε. Δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι η βιολογική πείνα εκδηλώνεται πάντα με τον ίδιο τρόπο σε όλους ή ότι μπορούμε πάντοτε να την αναγνωρίσουμε εύκολα.

Τι είναι η συναισθηματική πείνα;

Η συναισθηματική πείνα συνδέεται με την επιθυμία να φάμε ως απόκριση σε μια συναισθηματική κατάσταση και όχι αποκλειστικά λόγω σωματικής ανάγκης. Το φαγητό μπορεί να λειτουργήσει προσωρινά ως τρόπος ανακούφισης, επιβράβευσης, παρηγοριάς ή απόσπασης της προσοχής.

Μπορεί να εμφανιστεί όταν:

  • Βιώνουμε άγχος, πίεση ή ένταση.

  • Νιώθουμε μοναξιά, λύπη, απογοήτευση ή πλήξη.

  • Αναζητούμε μια ευχάριστη εμπειρία μετά από μια απαιτητική ημέρα.

  • Έχουμε συνηθίσει να συνδέουμε συγκεκριμένα συναισθήματα ή καταστάσεις με το φαγητό.

Η επιθυμία μπορεί να εμφανιστεί απότομα και να αφορά ένα συγκεκριμένο τρόφιμο. Για παράδειγμα, μπορεί να νιώθουμε έντονη ανάγκη για σοκολάτα ή κάποιο άλλο γλυκό, ακόμη κι αν έχουμε φάει πρόσφατα.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε επιθυμία για ένα συγκεκριμένο τρόφιμο είναι συναισθηματική πείνα. Ούτε ότι η απόλαυση του φαγητού αποτελεί από μόνη της πρόβλημα. Το φαγητό έχει και κοινωνική, πολιτισμική και συναισθηματική διάσταση.

Πώς μπορώ να τις ξεχωρίσω;

Η βιολογική και η συναισθηματική πείνα δεν είναι πάντοτε εύκολο να διαχωριστούν. Μπορεί να συνυπάρχουν, ενώ παράγοντες όπως η έλλειψη ύπνου, το άγχος, οι περιοριστικές δίαιτες και τα ακανόνιστα γεύματα μπορούν να επηρεάσουν την όρεξη.

Μερικές ερωτήσεις που μπορεί να σε βοηθήσουν να παρατηρήσεις τι συμβαίνει είναι:

  • Πότε έφαγα τελευταία φορά;

  • Τι αισθάνομαι αυτή τη στιγμή;

  • Η επιθυμία για φαγητό εμφανίστηκε σταδιακά ή ξαφνικά;

  • Αναζητώ φαγητό επειδή πεινάω ή επειδή θέλω να αλλάξει κάπως η διάθεσή μου;

  • Τι άλλο θα μπορούσε να με βοηθήσει αυτή τη στιγμή;

Οι ερωτήσεις αυτές δεν αποτελούν τεστ ή τρόπο να κρίνουμε αν «δικαιούμαστε» να φάμε. Είναι ένας τρόπος να αναπτύξουμε μεγαλύτερη επίγνωση των σωματικών και συναισθηματικών μας αναγκών.

Γιατί καταφεύγουμε στο φαγητό όταν δυσκολευόμαστε συναισθηματικά;

Το φαγητό μπορεί να προσφέρει άμεση ευχαρίστηση και προσωρινή ανακούφιση. Όταν επαναλαμβάνουμε αυτή τη συμπεριφορά, είναι πιθανό να δημιουργηθεί ένας μαθημένος τρόπος αντιμετώπισης δύσκολων συναισθημάτων.

Για παράδειγμα, ένα άτομο που έχει συνδέσει το γλυκό με την επιβράβευση μπορεί να αναζητά κάτι γλυκό κάθε φορά που αισθάνεται ότι χρειάζεται φροντίδα ή αναγνώριση. Αντίστοιχα, κάποιος που βιώνει έντονο άγχος μπορεί να χρησιμοποιεί το φαγητό ως έναν τρόπο να αποσπάσει προσωρινά την προσοχή του.

Το ζήτημα δεν είναι ότι το άτομο δεν έχει αυτοέλεγχο ή ότι του λείπει η θέληση. Συχνά, η συμπεριφορά εξυπηρετεί μια ανάγκη που δεν έχει ακόμη αναγνωριστεί ή δεν βρίσκει άλλον τρόπο έκφρασης.

Πώς μπορώ να αναπτύξω μια πιο ισορροπημένη σχέση με το φαγητό;

Η κατανόηση της πείνας και του τρόπου με τον οποίο σχετιζόμαστε με το φαγητό δεν χρειάζεται να βασίζεται στην αυστηρότητα και στην απαγόρευση. Μπορεί να ξεκινήσει με μικρές αλλαγές στην καθημερινότητα:

1. Παρατήρησε χωρίς να κρίνεις.
Προσπάθησε να αναγνωρίζεις πότε εμφανίζεται η επιθυμία για φαγητό και τι συμβαίνει γύρω σου εκείνη τη στιγμή. Απόφυγε χαρακτηρισμούς όπως «δεν έχω πειθαρχία» ή «τα χάλασα πάλι».

2. Φρόντισε τη σταθερότητα των γευμάτων σου.
Η συστηματική παράλειψη γευμάτων ή οι υπερβολικοί περιορισμοί μπορεί να εντείνουν την πείνα και να δυσκολέψουν τη ρύθμιση της όρεξης. Ένα σταθερό και επαρκές διατροφικό μοτίβο μπορεί να βοηθήσει.

3. Αναγνώρισε το συναίσθημα πίσω από την επιθυμία.
Αν διαπιστώσεις ότι θέλεις να φας ενώ δεν αισθάνεσαι σωματική πείνα, δοκίμασε να αναρωτηθείς τι χρειάζεσαι εκείνη τη στιγμή. Ίσως χρειάζεσαι ξεκούραση, επικοινωνία, χαλάρωση ή υποστήριξη. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να στερηθείς το φαγητό, αλλά ότι μπορείς να διευρύνεις τους τρόπους με τους οποίους φροντίζεις τον εαυτό σου.

4. Απόφυγε τη λογική της τιμωρίας.
Η ενοχή μετά το φαγητό και οι αυστηροί περιορισμοί την επόμενη ημέρα μπορούν να συντηρήσουν έναν δύσκολο κύκλο στέρησης, έντονης επιθυμίας και αυτοκριτικής. Η ευελιξία και η συνέπεια είναι συχνά πιο βοηθητικές από τις απόλυτες απαγορεύσεις.

5. Αναζήτησε υποστήριξη όταν η δυσκολία επιμένει.
Αν αισθάνεσαι ότι χάνεις συχνά τον έλεγχο γύρω από το φαγητό, ότι τρως για να διαχειριστείς έντονα συναισθήματα ή ότι η σχέση σου με το σώμα και το βάρος επηρεάζει σημαντικά την καθημερινότητά σου, μπορεί να σε βοηθήσει η συνεργασία με κατάλληλο επαγγελματία υγείας.

Η απώλεια βάρους δεν χρειάζεται να ξεκινά από την απόρριψη του εαυτού μας

Η προσπάθεια αλλαγής του βάρους συχνά συνοδεύεται από κανόνες, περιορισμούς και υψηλές προσδοκίες. Όταν η διαδικασία βασίζεται αποκλειστικά στον έλεγχο και στην αυτοκριτική, μπορεί να γίνει ψυχολογικά εξαντλητική.

Η αναγνώριση της βιολογικής και της συναισθηματικής πείνας δεν αποτελεί από μόνη της μέθοδο απώλειας βάρους. Μπορεί, όμως, να συμβάλει σε μια πιο συνειδητή και λιγότερο συγκρουσιακή σχέση με το φαγητό. Η διαχείριση του βάρους είναι ένα σύνθετο ζήτημα που επηρεάζεται από βιολογικούς, ψυχολογικούς, κοινωνικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες.

Δεν χρειάζεται να αντιμετωπίζουμε κάθε επιθυμία για φαγητό ως αδυναμία ούτε να προσπαθούμε να ελέγχουμε διαρκώς το σώμα μας. Μπορούμε να ξεκινήσουμε ακούγοντάς το, αναγνωρίζοντας τις ανάγκες μας και αναπτύσσοντας περισσότερους τρόπους φροντίδας.

Ίσως, τελικά, το πιο ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι μόνο «τι θέλω να φάω;», αλλά και «τι χρειάζομαι αυτή τη στιγμή;».


Ενδεικτική βιβλιογραφία 

  • Macht, M. (2008). How emotions affect eating: A five-way model. Appetite, 50(1), 1–11. https://doi.org/10.1016/j.appet.2007.07.002

  • van Strien, T., Frijters, J. E. R., Bergers, G. P., & Defares, P. B. (1986). The Dutch Eating Behavior Questionnaire (DEBQ) for assessment of restrained, emotional, and external eating behavior. International Journal of Eating Disorders, 5(2), 295–315. https://doi.org/10.1002/1098-108X(198602)5:23.0.CO;2-T


Μυρτώ Σεγρέδου, BSc, MSc, Ψυχολόγος, Ψυχοθεραπεύτρια

📍 Ο χώρος μου βρίσκεται στην Κηφισιά Αττικής και προσφέρω συνεδρίες τόσο δια ζώσης όσο και online προσφέροντας έναν ασφαλή και υποστηρικτικό χώρο για όποιον θέλει να γνωρίσει καλύτερα τον εαυτό του και να ενισχύσει την ψυχική του ανθεκτικότητα.

Share